Đặc điểm nhận dạng đề: Với tất cả các bài toán mà trong đề có xảy ra nhiều giai đoạn oxi hóa khác nhau (thường là 2 giai đoạn) bởi các chất oxi hóa khác nhau. Khi ấy, ta có thể thay đổi vai trò oxi hóa của chất oxi hóa này cho chất oxi hóa kia để bài toán trở nên đơn giản hơn.

Sơ đồ của chiêu thức:

Chất khử X + Chất oxi hóa 1 → Sản phẩm trung gian + Chất oxi hóa 2 → Sản phẩm cuối.

Ta đổi chất oxi hóa 2 bằng chất oxi hóa 1.

* Cơ sở của tuyệt chiêu số 3 là:

Số mol electron chất oxi hóa cũ nhận = số mol electron chất oxi hóa mới nhận

Do sự thay đổi tác nhân oxi hóa nên có sự thay đổi sản phẩm sao cho phù hợp.

Ví dụ minh họa 1: Nung m gam bột sắt trong oxi, thu được 12 gam hỗn hợp chất rắn X. Hoà tan hết hỗn hợp X trong dung dịch HNO₃ (dư), thoát ra 2,24 lít (ở đktc) NO (là sản phẩm khử duy nhất). Giá trị của m là:

                A. 10,08.                 B. 8,88.                C. 10,48.                 D. 9,28.

Hướng dẫn giải:

Tóm tắt:

Fe + O₂ → X (Fe; FeO; Fe₂O₃; Fe₃O₄) + dd HNO₃ → Fe³⁺ + NO + H₂O

m gam         12 gam                                                                     2,24 lít

Sơ đồ hóa bằng tuyệt chiêu số 3.

Fe      +   O₂ → X + O₂ → Fe₂O_3.

m gam                                 2 a (mol)

Gọi a là số mol Fe có trong m (g). Theo nguyên lý bảo toàn nguyên tố Fe ta có: Số mol của Fe nằm trong Fe₂O₃ là 2a.

Ở đây ta đã thay vai trò nhận e của N⁺⁵ bằng Oxi. Gọi y là số mol nguyên tử Oxi trong Fe₂O₃.

Mà : N⁺⁵ + 3e →  N⁺².

                   0,3     0,1

       O + 2e → O^-2.

        y   2y        y

Do số mol electron chất oxi hóa cũ nhận = số mol electron chất oxi hóa mới nhận

nên 2y = 0,3 → y = 0,15.

Mặt khác, khối lượng Fe₂O₃ = m_X + m_O = 12 + 0,15 . 16 = 14,4.

 → Số mol Fe₂O₃ =  14,4/160 = 0,09.

Vậy số mol Fe nằm trong Fe₂O₃ = 0,09 . 2 = 0,18 → m = 0,18 . 56 = 10,08 (g) → Đáp án A.

Ví dụ minh họa 2: Nung m gam bột Cu trong oxi thu được 74,4 gam hỗn hợp chất rắn X gồm Cu, CuO và Cu₂O. Hoà tan hoàn toàn X trong H₂SO₄ đặc nóng thoát ra 13,44 lít SO₂ duy nhất (đktc). Giá trị của m là:

                A. 28,8.                B. 44,16.                 C. 42,24.                 D. 67,2.

Hướng dẫn giải:

Sơ đồ hóa bằng tuyệt chiêu số 3.

Cu + O₂ → X (Cu; CuO; Cu₂O) + O₂ → CuO

m(g)            74,4g                                             a (mol)

Thay vai trò oxi hóa của H₂SO₄ bằng Oxi.

Ở đây ta đã thay vai trò nhận e của S⁺⁶ bằng Oxi. Gọi y là số mol nguyên tử Oxi trong CuO.

Mà : S⁺⁶ + 2e →  S⁺⁴.

                   1,2     0,6

       O + 2e → O^-2.

        y   2y        y

Do số mol electron chất oxi hóa cũ nhận = số mol electron chất oxi hóa mới nhận

nên 2y = 1,2 → y = 0,6.

Mặt khác, khối lượng CuO = m_X + m_O = 74,4 + 0,6 . 16 = 84.

→ Số mol CuO =  84/80 = 1,05.

→ m_Cu = 1,05 . 64 = 67,2(g) → Đáp án D.